De School voor de Journalistiek kent vele waarheden
door Louis Engelman
Het opschrijven van de geschiedenis van de School voor (de) Journalistiek in Utrecht is vrijwel ondoenlijk als we uitsluitend willen uitgaan van 'feiten'. Behalve het ontbreken van een fatsoenlijke archivering, blijkt ook het gebied tussen 'waarheid' en 'beleving' tamelijk breed. Maar dat maakt het verhaal over ...
1966: 'Jullie zijn de nieuwe hoofdredacteuren'
Palmstraat 1966: "Jullie zijn de nieuwe hoofdredacteuren". Met die leus werd de eerste lichting studenten aan de School voor de Journalistiek in het gebouw aan de Palmstraat onthaald. "Zo werden we door docenten begroet", herinnert Jan Groeneveld zich. "En voor sommigen is dat nog uitgekomen ook." Palmstraat, 1970. Docent Ben van de Pavert biedt het vak massacommunicatie ...
1940: Hilterman pleit voor universitaire opleiding
De oprichters van de School voor de Journalistiek in Utrecht hadden heel andere doelen voor ogen. In de eerste plaats ging het hen om de verheffing van de beroepsgroep. Want tot dan toe kon iedere een beetje taalgevoelige middelbare scholier als leerling bij een dagblad beginnen. Het medialandschap in Nederland was begin jaren zestig vrij overzichtelijk. Het aantal dagbladjournalisten ...
1964: Initiatiefgroep verkent de mogelijkheden
Een initiatiefgroep verkent daarna de mogelijkheden voor de oprichting van een journalistenschool. In een brief van de Federatie van Nederlandse Journalisten van 15 oktober 1964 melden mr. A. Stempels ( voorz. NJK), N. Schrama (voorz. KNJK) en Joh. Francken (voorz. PCJK), dat de voorbereidingen in een vergevorderd stadium zijn. Bijgaand sturen zij de conceptstatuten toe van de 'Stichting ...
1966: Begin driejarige opleiding in Palmstraat
Professor Rooy, inmiddels hoogleraar perswetenschappen in Amsterdam, krijgt daarom twaalf jaar na zijn oproep zijn zin. De School voor de Journalistiek kan op 15 september 1966 haar driejarige opleiding beginnen in een oud schoolgebouw van de naar elders vertrokken middelbare handelsdagschool aan de Palmstraat in de Utrechtse wijk Wittevrouwen. Aanvankelijk is het de bedoeling de school te vestigen ...
1966: 'Brave studenten waren we'
Er is van meet af aan grote belangstelling voor de opleiding. Circa 250 - voornamelijk vrouwelijke - studenten schrijven zich in. De selectie is streng. De nieuwe leerlingen moeten niet alleen hun puntenlijst van het middelbare schoolexamen meenemen, maar ook de gewaarmerkte afschriften van schoolrapporten van de laatste twee jaar. Een dag lang - van half tien tot vier uur - ondergaan ...
1966: 'Vleugelschool' als compromis
Omdat de neutrale 'vleugelschool' een compromis is geweest tussen openbaar en confessioneel onderwijs (aanvankelijk was er het plan om twee scholen op te richten: een katholieke in Nijmegen en een openbare in Amsterdam), wordt er ook ruim aandacht besteed aan de diverse levensbeschouwingen. Lessen over 'katholicisme', 'protestantisme' en 'afzonderlijke levensbeschouwingen' zijn in het ...
1966: Jan Tromp: 'De bel gaf vastigheid'
Volkskrant- en Vara-journalist Jan Tromp, eveneens student uit de eerste lichting, maakt nostalgisch melding van de bel die ging als een lesuur was afgelopen. In een voorwoord van het in 1983 door student Roel Zaadnoordijk uitgegeven boek over de SvdJ ('Terugblik op de Toekomst'), schrijft hij: "De bel gaf vastigheid - prettig geprogrammeerd, zo voelden we ons. Dr. Maarten Schneider ...
1967: Golf van democratisering overspoelt SvdJ
De golf van politieke en maatschappelijke vernieuwing, die tot de studentenopstand van '68 in Parijs zou leiden en de bezetting van het Maagdenhuis van de UvA in '69, overspoelt inderdaad een jaar na de opening van de SvdJ ook het gebouw aan de Palmstraat. De opleiding maakt naam als 'meest gedemocratiseerde onderwijsinstelling in West-Europa'. Het schoolse karakter en de ...
1968: Het Claus-incident
Na het blad GRroM wordt KRANT in oktober 1968 de spreekbuis van de schoolbevolking. In een 'redactioneel' wordt gezegd dat hiermee het journalistieke aspect wat nadrukkelijker kan uitkomen. Schrijven voor KRANT kan in het lesprogramma worden geïntegreerd, onder begeleiding van de jv-docenten. Maar uitdrukkelijk wordt gesteld dat de onafhankelijkheid van de redactie onaangetast ...
1968: Projectonderwijs in nota 'Binnenbest'
In diezelfde maand november schrijven studenten en enkele docenten in café Binnenbest aan de Biltstraat een nieuwe visie op het journalistieke onderwijs. Het stuk is geënt op een brochure van de Nijmeegse onderwijsvernieuwers Boekraadt en Nieuwstadt. In het kort komt het neer op: weg met het overvolle rooster, vrijheid aan de student om zelf te bepalen wat goed is ...
1968: 'Studenten moeten vrije keuzes hebben'
De opstellers van de nota hebben een heel andere school voor ogen: 'Het doel van het onderwijs op de School voor de Journalistiek is het verzamelen van kennis en inzicht op een voor de studerende meest geëigende en individualiserende wijze. Een studerende moet een zo groot mogelijke vrijheid hebben in het kiezen van de stof en de manier waarop hij zich de stof eigen wil maken. ...
1968: Verzet tegen video-onderwijs
De kritische Binnenbest-groep streeft niet alleen naar wijzigingen in het onderwijsprogramma van de SvdJ. Zij wil ook tegenspel bieden aan de manier van lesgeven van sommige docenten. Want lang niet allemaal doen die hun uiterste best om de studenten tot mondige journalisten op te leiden. Sommigen hebben het 'moderne medium' video ontdekt om de lesstof over te brengen. Studenten treffen dan ...
1968: Boudewijn Chorus wordt 'aanvoerder van de revolutie'
Boudewijn Chorus is daarmee in één klap aanvoerder geworden in het verzet tegen het gezag op school. Hij ontpopt zich als een bevlogen 'revolutionair' die voorop gaat in de veranderingen op school. Want de radicale studenten willen méér dan een aangepast lesrooster en andere vormen van lesgeven. Ze eisen medezeggenschap, willen meebeslissen over het totale ...
1969: Tientallen projectgroepen in 'Vraag en Aanbod'
De studenten staat het vanaf september 1969 vrij zelf te bepalen hoe hun journalistieke opleiding wordt ingericht. Zij kunnen zich aansluiten bij één van de projecten die - in het systeem van 'Vraag en Aanbod'- op een bord worden aangekondigd, of zelf een project verzinnen en daaraan alleen of samen met een vriendje gaan werken. Eén van de projecten is het blad Zipitaja dat in '69 voor ...
1969: Curatorium ongelukkig met projectonderwijs
Het curatorium van de school kijkt echter tandenknarsend toe hoe het onderwijs op de SvdJ zich ontwikkelt. Onder hen zijn hoofdredacteur Stempels van de NRC, directeur Van der Kallen van dagblad De Tijd en de aanvankelijke pleitbezorger van de school UvA-hoogleraar Maarten Rooy. Tot twee keer toe spreken zij hun veto uit over besluiten van de ASV. Het eerste betreft de verplichte stage bij een ...
1969: Urenlange discussies in Algemene Schoolvergadering
De ASV-bijeenkomsten nemen legendarische vormen aan. Met urenlange discussies, felle persoonlijke aanvallen en ideologisch getinte redevoeringen. Directeur Maarten Schneider ziet het met lede ogen aan. Zijn beeld van de journalist als erudiete persoon, keurig in het pak en gewaardeerd medeburger, herkent hij niet meer in de langharige schoolbevolking. Zelfs de docenten volgen zijn vermanende kledingvoorschriften ...
1970: Eindexamen wordt 'dossioma'
In een speciale uitgave van 'Krant' ( zestien pagina's) wordt in 1970 het projectonderwijs geëvalueerd. Paul Zijlstra ontpopt zich opnieuw in een ellenlang stuk als een groot pleitbezorger. Jan de Vos is kritischer en verlangt van de studenten tenminste enige journalistieke vaardigheid. Die conclusie trekt de Commissie Weusten ook. Zij stelt dat er in elk geval 'minimumeisen' ...
1970: Laurens Ten Cate haalt fel uit naar 'hoogmoedigen'
Hoofdredacteur Laurens ten Cate van de Leeuwarder Courant reageert in zijn rubriek 'dagelijks' op 14 februari 1970 verbaasd op het initiatief van de protesterende studenten. Hij constateert dat het uitgangspunt van de zeventien leerlingen om zelf het doel van hun onderwijs te kunnen kiezen verkeerd is. 'Het doel van beroepsonderwijs staat vast', aldus Ten Cate. 'Als er iets te 'kiezen' ...
1970: Schneider tegenover Zijlstra
Ook Jan Tromp, student uit de eerste lichting, oordeelt negatief over de ontwikkelingen op de school. In een verhaal in dagblad De Tijd van 28 februari 1970 stelt hij vast dat 'de doctrine van de algehele studievrijheid in de eerste zes maanden van zijn bestaan de door het rapport 'Kennis is Macht' nagestreefde harmonie (nog) niet heeft kunnen bewerkstelligen. Integendeel zelfs. ...
1970: Bom barst op School voor de Journalistiek
In maart 1970 barst op de School voor de Journalistiek de bom. Op Witte Donderdag vóór de de paasvakantie overtuigt directeur Schneider het curatorium ervan dat het nieuwe projectonderwijsleerplan voor het volgende studiejaar onmogelijk op tijd gereed kan zijn. Hij betwijfelt ook sterk of de nieuwe eerstejaars voldoende zullen zijn opgewassen tegen de enorme vrijheid die ...
1970: NVJ-leden woedend over besluit
Op de krantenredacties begrijpt men niets van het besluit van het curatorium. Een handtekeningenactie op onder meer de redacties van De Volkskrant en het Utrechts Nieuwsblad leidt op 7 april 1970 tot een ingelaste verenigingsraadsvergadering van de NVJ in het Hilversumse Gooiland. Deze bijeenkomst verloopt in een rumoerige sfeer. Bij een deel van de leden heerst er ...
1970: Schneider zegt zwijgplicht te hebben
Op de middag voorafgaand aan de vergadering in Gooiland komt de schoolbevolking in een ASV bij elkaar om een nieuw bestuursmodel vast te stellen. Toestand schrijft daarover. De studenten en docenten weten dan nog niets van de beslissingen die het curatorium de avond daarvoor heeft genomen. Op een vraag aan directeur Schneider wat er is besproken, zegt deze geen inlichtingen te kunnen ...
1970: Motie van wantrouwen tegen Maarten Schneider
Alle commotie kost Schneider toch de kop. Tegen hem wordt in de ASV een motie van wantrouwen ingediend, omdat hij als directeur te weinig zou hebben gedaan om van het projectonderwijs een succes te maken. Hij gaat eerst met ziekteverlof en besluit dan de eer aan zichzelf te houden en op te stappen. In 'Terugblik op de Toekomst' zegt hij daar zelf over: "De situatie werd een rotzooi. ...
1970: Herman van Run als tussenpaus
Op 14 april 1970 wordt Herman van Run door de voorzitter Stempels van het demissionaire curatorium gevraagd het waarnemend directeurschap op zich te nemen. De docent Recht, voormalig Haags redacteur van dagblad De Tijd, geniet groot aanzien bij de hele schoolbevolking. Hoewel hij zichzelf helemaal niet als vooruitstrevend beschouwt, staat hij welwillend tegenover de gewenste veranderingen. ...
1970: Stunt met valse diploma's
Vanuit het ministerie wordt de school nog steeds met argusogen bekeken. Een ludieke actie van studenten om tijdens het NVJ-congres van 30 mei 1970 valse diploma's uit te delen, en de publicatie daarover in de Journalist van een maand later, dwingt staatssecretaris J. Grosheide zelfs om via de onderwijsinspecteur Van Huijgevoort informatie in te winnen bij Van Run. Deze antwoordt ...
1971: Agoog 'De Meeuw' ziet onderwijs als therapeutisch instrument
De SvdJ is inmiddels een 'vergaderschool' geworden. Het projectonderwijs hapert en openbare bijeenkomsten zijn aan de orde van de dag. De problemen worden in dat stadium vooral geweten aan het onvermogen van docenten en studenten om democratisch samen te werken. Hulp van buitenaf zou de redding moeten brengen. Dus wordt er een agoog aangesteld: Peter Meeuwssen, al snel 'de Meeuw' genoemd. In ...
1971: Vermoeide Van Run haakt af
Tijdelijk directeur Van Run houdt het na een jaar voor gezien. Directe aanleiding voor zijn opstappen vormde de conceptbrochure over de opleiding, die hij samen met Paul Zijlstra had opgesteld. Daarin waarschuwde de directie de studenten die in 1971 van plan waren naar de SvdJ te komen, dat de journalistiek een zwaar vak is, dat veel inspanning vergt en onregelmatige werktijden ...
1971: SvdJ voer voor de weekbladen
De SvdJ is langzamerhand voer geworden voor de weekbladen. Martin Schouten en Daan Dijksman (de laatste behoorde tot de tweede lichting) laten zich in een artikel in HP van 28 april 1971 uiterst kritisch uit over de opleiding. Zij schrijven: 'De kans op hernieuwde schipbreuk zit voornamelijk in het grote legioen ongeïnteresseerden dat, om toch maar iets om handen te hebben en aangetrokken ...
1971: 'Studenten bevestigd in latent anti-intellectualisme'
Een deel van de studenten van de eerste lichting heeft de opleiding dan al voor gezien gehouden. Zestien procent (19 van de 86) verlaat voortijdig de school, onder wie de latere eindredacteur van het NOS Journaal en NOVA Lars Andersson, en CDA-Kamerlid en Minister van Defensie Hans Hillen. Anderen (27 van de 67 afgestudeerden) kiezen na de SvdJ voor een academische studie, waarbij politicologie ...
1971: Zoektocht naar nieuwe behuizing begint
In alle kritiek op de school wordt soms ook gememoreerd dat het gebouw aan de Palmstraat wel een 'gezellig' onderkomen is, maar voor het journalistieke onderwijs - ondanks de bijgebouwen van 'het buitengebeuren'- absoluut onvoldoende. In 'Krant' van 18 juni 1971 wordt opgetekend dat het er naar uitziet dat de school zal verhuizen naar de voormalige drukkerij 'Van Broekhoven' ...
1971: 'Gebrek aan innerlijk zelfvertrouwen'
Door de door Marijke Vreeburg beschreven nogal vrijblijvende vooropleiding blijken veel studenten nauwelijks over voldoende vaardigheden te beschikken om van hun stage een succes te maken. Dagblad De Telegraaf weigert tot 1978 categorisch de 'linkse studenten' van de school in zijn redactie op te nemen. Ook de directie van Het Parool had eerder aangegeven geen prijs te stellen op toekomstige ...
1971: Jan Bank: 'Logisch dat er zaken mis gaan'
Ook Jan Bank, namens de NVJ lid van het schoolbestuur, gooit olie op de golven. Hij stelt in de Volkskrant van 10 juni 1971 dat de opleiding zich in de korte tijd van haar bestaan vrij heeft moeten vechten van een bestuurlijke bevoogding en wijst erop dat ook elders democratiseringsprocessen zijn ingezet. "De school doet belangwekkende experimenten met vernieuwing van het onderwijs", ...
1971: Zuurkool met worst
De belangstelling voor de SvdJ blijft intussen onverminderd groot. Voor het nieuwe schooljaar meldden zich circa 300 belangstellenden aan. Na individuele gesprekken bleven er daarvan 160 over, van wie er vervolgens 100 werden ingeloot. In totaal telt de school dan 250 studenten en ongeveer 30 docenten, van wie een derde slechts enkele uren per week les geeft. De jaarbegroting bedraagt ...
1971: Schoenmakers ergert zich aan lamlendigheid studenten
Het staat de student echter nog steeds geheel vrij een eigen keuze te maken. Volgens het artikel in Folia Civitatis (25/9/'71) zijn de leerlingen niet verplicht aan welk vak dan ook deel te nemen. 'In het algemeen wordt er op drie manieren gewerkt: in projectgroepen, die een bepaald onderwerp behandelen; in werkgroepen die geënt zijn op een vak; en individueel onder leiding van een ...
1971: Interesse BVD voor SvdJ?
Ook onder de studenten van de SvdJ is er echter geen algemene instemming met de ingezette lijn. Na een ASV-bijeenkomst verwijt student Dick Bouman op 23 september 1971 in een open briefwisseling met Hans Niemantsverdriet de docent vaag ideologisch gepraat. Bouman: "Verbaasd en eigenlijk zonder reden schaterend van het lachen, heb ik afgelopen woensdag naar je staan luisteren: een ...
1972: 'Kranten zijn in handen van kapitaalbezitters'
Trots zijn de SvdJ-studenten van de 'Werkgroep Persconcentratie' op het 184 pagina's tellende boek dat in januari 1972 in een oplage van 3000 stuks bij de Socialistische Uitgeverij Nijmegen wordt uitgegeven. Onder leiding van de voorzitter van de Amsterdamse Pers, VN-journalist Jan Rogier, heeft de groep zich er over gebogen wat de rol van de individuele journalist en van de NVJ bij ...
1972: Schoenmakers haalt uit naar studenten in afscheidscollege
Docent Schoenmakers is inmiddels alle discussie op school zat geworden. Eind april 1972 besluit hij er definitief de brui aan te geven. In een interview met Het Parool van 26 juni constateert hij bitter dat de aankomend journalisten van de SvdJ zich met alle mogelijke zaken bezig houden, behalve met hun toekomstige vak. "Ik vind de democratische bestuursvorm - één man één stem - ...
1972: 'SvdJ moet worden uitgezwaveld'
Op 5 mei 1972 windt oud-hoofdredacteur Eddy Evenhuis (de broer van docent Bert) zich in de Leeuwarder Courant hevig op over de situatie op de SvdJ. Onder het kopje 'Verloederde school' citeert hij ruimhartig uit het afscheidscollege van Schoenmakers. Daarna stelt hij: 'Een kleine groep van twintig, dertig, wat men in het jargon ideologisch gemotiveerde leerlingen en docenten noemt, deelt de ...
1972: 'Jongens van 18 tot 25 jaar zijn vaak dwazen'
In de rubriek 'Los & Vast' mengt het Nieuwsblad van het Noorden zich op 13 mei in de discussie. De schrijver van het stuk stelt dat de soep niet zo heet is als de Leeuwarder Courant suggereert. "Feit is dat in alle vernieuwingswoede de behoefte om gewoon in het vak opgeleide en theoretisch geschoolde wel-doordesemde journalisten af te leveren een weinig op de achtergrond lijkt te ...
1972: 'Blunders, stommiteiten en dagdieverijen'
"Wat een lawaai allemaal", schrijft Joos Arts op 17 mei in De Nieuwe Linie. Hij gelooft best dat er fouten zijn gemaakt na de invoering van het projectonderwijs. "Maar - en nu spreek ik uit een niet geringe ervaring als leerling én als docent - de fouten, blunders, dagdieverijen, stommiteiten en onzinnigheden in de klassieke vormen van onderwijs waarnaar E. in ...
1972: 'Kleine groep verantwoordelijk voor hetze'
De opwinding blijft maar voortduren. In 'Krant' van 19 mei 1972 wordt docent Bert Evenhuis over de artikelen van zijn broer in de LC stevig ondervraagd door studenten Roel van Broekhoven en John Voskens. Hij ontkent de gegevens voor de stukken aan hem te hebben doorgespeeld. Wel zegt hij: "Na de rede van Schoenmakers heeft hij me gevraagd of ik het met Jacques eens was. Toen heb ik 'ja' ...
1973: Niemantsverdriet ageert tegen 'heersende klasse'
Verloedering of niet, sommige docenten hebben er in elk geval soms wel een potje van gemaakt. Onder hen ook Hans Niemantsverdriet. In een terugblik op de ontwikkelingen op de SvdJ haalt Elsevier in december 1977 een verslag aan van studente Mieke van Wijk, gedateerd mei 1973. Zij schrijft: 'Niemantsverdriet heeft een hekel aan jonge burgers die straks de journalistiek in willen en zodoende ...
1973: Boze buurman gooit jeneverfles en bloempot naar binnen
Politieke discussies horen in die tijd als vanzelfsprekend bij de SvdJ. De belangrijkste gebeurtenissen in de wereld worden tijdens de lessen uitvoerig besproken. Zo kan Albo Helm zich nog goed de coup van legercommandant Augusto Pinochet in Chili herinneren, toen deze op 11 september 1973 de macht greep ten koste van Salvador Allende. Albo: "Maar het was niet zo dat de SvdJ hiervoor alles ...
1974: Fel pamflet tegen 'afbraak van de democratisering'
In januari 1974 ligt er een pamflet van achttien pagina's in de postvakken van de SvdJ. Het is een uitgave van 'Rood Front', het blad van de Kommunistische Studentenbond (KSB), waarin fel wordt geageerd tegen de 'reaktionaire' plannen van het ministerie om het HBO en WO te herstructureren. De studenten worden opgeroepen massaal naar de ASV van 16 januari te komen om hun onvrede uit te spreken. ...
1974: Brandkast gestolen en Kabouter Klaas schreeuwt door intercom
Nieuwe opwinding is er in november 1974. De financieel medewerker blijkt fraude te hebben gepleegd. De school is voor meer dan 30.000 gulden benadeeld en moet dit tekort zelf zien op te lossen. Een maand later nemen inbrekers ook nog eens de brandkast mee. Daar zat overigens maar heel weinig kasgeld in, plus een stapeltje perskaarten en blanco diploma's. De lege brandkast wordt later in een sloot ...
1975: Jan Tromp: SvdJ heeft evenwicht nog niet gevonden
Vijf jaar na het uitbreken van de revolutie op de SvdJ maakt redacteur Jan Tromp in het opinieweekblad ‘De Tijd’ van 30 mei 1975 de balans op. Al had directeur Paul Zijlstra dat liever niet gehad. Die zegt in het artikel: “Ik ben bang voor publiciteit. Wij proberen hier iets te doorbreken met mensen die in het oude, traditionele systeem zijn opgevoed. Dat moet je met rust laten, dat ...
1975: 'SvdJ was een intellectueel warm bad'
Met name de jonge docenten willen in die tijd graag op gelijke voet met de studenten omgaan. Pieter van Waesberghe, die in 1974 als socioloog tot de SvdJ toetreedt, spreekt van 'evenwaardigheid'. "Je overlegde samen over de beste aanpak voor een artikel. Bijna altijd ging dat om duiding, een analyse van de situatie. We probeerden de studenten te laten snappen hoe de politiek-economische ...
1975: Bedelbrief aan ouders voor leermiddelen
Een directe relatie met het voorgaande zal er niet zijn geweest als directeur Paul Zijlstra in oktober 1975 besluit een 'bedelbrief' aan de ouders van de studenten te laten uitgaan. Hij verzoekt hen daarin mee te betalen aan de kosten die niet (geheel) door de rijkssubsidie worden gedekt, zoals een ongevallenverzekering voor de studenten, lesmaterialen en leermiddelen. Vriendelijk ...
1975: Honende reactie op eerste 'Naaimachine'
Discussies over de rol van de vrouw, al dan niet in relatie tot de journalistiek, werden al langer op de school gevoerd. Maar een eigen blad was er nog niet. Daarom begint een groepje studenten onder begeleiding van docente Marianne Peters in november 1975 'De Naaimachine', dat als onderkop voert: 'Het eerste echte feministische blad op de SVDJ tegen menstruatiepijn en opruiend mannengewauwel'. ...